بازارهای مالی ایران ماههای پرحادثهای را پشت سر میگذارند؛ بورس تهران پس از ۸۰ روز تعطیلی ناشی از جنگ و خسارت مستقیم به شرکتهای بزرگ فولادی و پتروشیمی، دوباره بازگشایی شده و دو هفته افزایشی را سپری کرده است. در همان مدت، دلار آزاد و طلا نوسانات شدیدی را تجربه کردند و به هر خبر سیاسی، واکنشی متفاوت نشان دادهاند. اما کدام بازار اکنون برای سرمایهگذاری ریسک کمتر و سود بهتری خواهد داشت؟
بورس و پتانسیل ارزندگی در مقایسه با رقبا
تعطیلی ۸۰ روزه بورس با دورهای همزمان شد که دلار آزاد و طلا جهشهای قابل توجهی را تجربه کردند. در این مدت، شاخص کل بورس و قیمت سهام عملا ثابت ماند، در حالی که دو بازار رقیب مسیر صعودی را در پیش گرفتند. نتیجه آن شد که بورس از دلار و طلا عقب ماند. پس از بازگشایی بازار سهام، سرمایهگذاران این جاماندگی را یک فرصت دیدند. نقدینگی سرگردانی که در ۸۰ روز تعطیلی نمیتوانست وارد بورس شود، ظرف دو هفته به سمت سهام روانه گردید. همین رویکرد، عامل اصلی رشد بورس در دوره پس از بازگشایی بوده است.
جبران عقبماندگی و چالش صنایع آسیبدیده
با این حال، خسارت جنگ به شرکتهای فولادی و پتروشیمی واقعی است. خطوط تولید برخی از آنها آسیب دیده و شرکتهای وابسته به این دو گروه مادر را تحت تاثیر جدی قرار داده است. بنابراین رشد فعلی بورس را میتوان یک «جبران جاماندگی» دانست که ممکن است بهمعنای یک روند صعودی پایدار نباشد و در مسیر خود اصلاح و تعدیل را تجربه کند؛ همانگونه که طی روزهای پایانی هفته گذشته مشاهده شد.
بر این اساس در کوتاهمدت، بورس احتمالا به رشد خود با تجربه برخی اصلاحات ادامه میدهد تا فاصله خود را با تورم، دلار و طلا کاهش دهد. اما در نهایت با چالش جدی صنایع آسیبدیده روبرو خواهد شد. اگرچه نمیتوان این مساله را به کلیت بازار تعمیم داد اما شاید بازار سهام پس از جبران عقبماندگیها در میان مدت، رشدهای شارپی روز نخست بازگشایی را تجربه نکند.
ترس سرمایهگذاران از تکرار تعطیلی بازار سهام
چالش دیگری که بازار سهام با آن روبروست، ترس سرمایهگذاران از تکرار تعطیلی است. بازار سهام طی سال ۱۴۰۴ دو تجربه تعطیلی داشته که دومی تا روزهای پایانی اردیبهشت امسال به طول انجامید. تعطیلی بازار سهام به معنای حبس سرمایه و عقبماندگی دوباره بازار سهام از بازارهای رقیب و شاخص مهم تورم است.
بر همین اساس، هر بار که تنشهای سیاسی و نظامی بالا میگیرد و خبرهای منفی از مذاکرات ایران و آمریکا و تحولات منطقه و خلیج فارس مخابره میشود، ترس بر فضای بازار سرمایه حاکم میشود و سرمایهگذاران با احتیاط بیشتری دست به معامله میزنند.
به این ترتیب باید گفت، سرمایهگذاری در بازار سهام باید با توجه به ریسکهای سیاسی و اقتصادی، وضعیت سهام مورد معامله و چشمانداز تولید و فروش شرکتها انجام شود. در شرایط فعلی، معامله سهام بیش از پیش نیازمند تحلیلگری و توجه به متغیرهای بنیادین سیاسی و اقتصادی است. با این حال، این به معنای غیرارزنده بودن بورس نیست و سهمهای ارزنده این بازار تا مدتها افق رشد خواهند داشت.
چشمانداز صعودی دلار با چاشنی ریسک مداخله از سوی بازارساز
به نقل از تجارتنیوز، در سمت دیگر بازارهایی که سرمایههای خرد و کلان را به سمت خود جذب میکنند، بازار ارز به سرکردگی دلار قرار دارد. دلار آزاد در یک تناقض ظاهری گرفتار است. تحلیلگران از یک سو میگویند دلار حباب دارد و از سوی دیگر قبول دارند که روند صعودی آن در بلندمدت منطقی است. هر دو ادعا درست است.
حباب دلار در واکنشهای شدید آن به اخبار سیاسی دیده میشود. یک خبر مثبت یا منفی میتواند ظرف چند ساعت قیمت را به طور قابل توجهی بالا یا پایین ببرد. این نوسانات ربطی به نقدینگی یا تورم ندارد و صرفا ناشی از انتظارات روانی و رفتار سفتهبازانه است. این همان حبابی است که کارشناسان از آن یاد میکنند و به صورت مثبت یا منفی ظاهر میشود. به همین دلیل، دلار واکنشهای متفاوتی به هر خبر سیاسی نشان میدهد و مسیر ثابتی ندارد.
با این حال، به نظر میرسد دلار در بلندمدت حباب مثبتی ندارد. اگر قیمت دلار با رشد نقدینگی و تورم انباشته طی چند سال گذشته مقایسه شود، همبستگی بالایی به چشم میآید. یعنی بخش عمدهای از افزایش قیمت دلار، صرفا تعدیل نرخ ارز متناسب با تورم بوده که به معنای حباب نیست.
در ۸۰ روز تعطیلی بورس، دلار آزاد تحت تاثیر اخبار سیاسی مدام نوسان کرد و مسیر مشخصی نداشت. پس از بازگشایی بورس، بخشی از نقدینگی سرگردان از دلار خارج شد و بازار ارز را از رونق انداخت.
در سناریوی پایه (بدون تغییر سیاسی یا جنگی جدید)، دلار آزاد روند صعودی ملایمی خواهد داشت. در سناریوی توافق سیاسی، حباب روانی تخلیه و دلار به طور موقت کاهش مییابد، اما این کاهش چندان دوام ندارد و به دلیل تورم، کسری بودجه و رشد نقدینگی، مجددا روند افزایشی را در پیش میگیرد. در سناریوی تشدید جنگ یا تنش سیاسی، جهش مجدد محتمل است.
برخی کارشناسان بازارها معتقدند که بازارهای طلا، مسکن، خودرو و تا حدی بازار سهام، سقف خود را دستکم برای نیمه نخست سال پر کردهاند و این دلار است که به دلیل مداخله بازارساز، فعلا در منطقه کنترلشده نوسان میکند. بر این اساس، این فرضیه نیز وجود دارد که دلار چشمانداز صعودی خواهد داشت. با این حال اما سرمایهگذاری در این بازار همواره با چالش مداخله بازارساز و کنترل قیمتها روبرو خواهد بود.
چشمک بازار طلا به سرمایهگذاران سنتی
در سمت دیگر، بازار طلا قرار دارد که در ایران همواره یک سپر تورمی کارآمد بوده است. خرید و فروش آسان طلای فیزیکی، آشنایی با نوسانات این بازار و تنوع کالای زرین در بازار طلا، این بازار را به یکی از پرطرفدارترین بازارهای سرمایهگذاری در ایران تبدیل کرده است. باید نبود متغیری به نام مداخله دولت در این بازار را نیز به مزایای سرمایهگذاری در طلا افزود.
سرمایهگذاران این بازار معتقدند، طلا برای سرمایهگذاری مناسب است، زیرا تورم مزمن، ریال را با سرعت بیارزش میکند. طلا با تکیه بر دو موتور «قیمت اونس جهانی» و «قیمت دلار آزاد» توانسته خود را با تورم تطبیق دهد. برای سرمایهگذاری با افق بلندمدت، طلا همچنان یکی از بهترین گزینههاست.
با این حال، برخی کارشناسان معتقدند که طلا در مقطع فعلی برای سرمایهگذاری مناسب نیست، زیرا در نزدیکی قلههای تاریخی خود قرار دارد. ورود در این قیمتها، ریسک اصلاح را به همراه دارد. علاوه بر این، گاهی حباب سکه به سطح بالایی میرسد. در ۸۰ روز تعطیلی بورس، طلا نیز مانند دلار تحت تاثیر اخبار سیاسی نوسانات زیادی داشت و هر خبری واکنشی متفاوت در آن ایجاد میکرد. اکنون طلا در تله قیمتی گرفتار است؛ خریدار جدیدی با قدرت وارد نمیشود، مگر اینکه دلار آزاد جهش تازهای کند. در کوتاهمدت، طلا از دلار آزاد پیروی خواهد کرد.
اگر بورس به رشد خود ادامه دهد و نقدینگی از طلا خارج شود، احتمال اصلاح قیمت در این بازار وجود دارد. در بلندمدت، تا زمانی که نرخ تورم دو رقمی باقی بماند، طلا به کفهای قیمتی قبلی بازنخواهد گشت. بهترین راهبرد برای سرمایهگذاری در بازار طلا، خرید پلهای طلا در زمان تخلیه حباب و اجتناب از خرید یکجای آن در قله است.
در مجموع باید گفت هر سه بازار مورد توجه سرمایهگذاران خرد در ایران با ریسکها و مزایای مختلفی روبرو هستند و از همین رو سرمایهگذاری در هر کدام، نیازمند تامل، تحلیل و توجه به تحولات و خبرهای سیاسی و اقتصادی است. با این حال، به صورت کلی کارشناسان همواره توصیه میکنند که سرمایهگذاران، یک سبد سرمایهگذاری از سهام سودآور، دلار آزاد و طلا بچینند و از تجمیع سرمایه در یک بازار اجتناب کنند.